Waarom lathyrus uit najaarszaad weken eerder bloeit

Er hangt in mei een heel eigen geur in mijn kas. Niet de aarde, niet de tomatenplanten, maar lathyrus: net gekiemd, nog geen twintig centimeter hoog en nu al bezig zijn ranken om het dichtstbijzijnde stokje te slaan. Ik kweek lathyrus, of reukerwt, pronkerwt, siererwt, hoe je hem ook wilt noemen, al jaren, en hij staat nog steeds bovenaan mijn lijstje voor de border en de vaas.

De kleuren lopen van het bleekste wit via lavendelblauw naar diep bordeaux, en de geur alleen al is reden genoeg om er plek voor te maken. Maar het echte geheim zit in het moment van zaaien. Wie in het najaar zaait, plukt weken eerder dan wie in mei begint. En het is nu, eind oktober, precies de tijd.

Waarom je lathyrus in het najaar zaait

Lathyrus is een koelweerplant. Hij houdt van lage temperaturen en een lange, rustige aanloop, en dat is precies wat het Nederlandse zeeklimaat hem in de winter geeft. Een plant die in oktober of november kiemt, bouwt onder glas een stevig wortelstelsel op, blijft de hele winter compact en staat in maart klaar om weg te schieten zodra het licht toeneemt. De voorjaarszaaiing loopt dan nog weken achter.

Ik zaai altijd twee keer: een portie nu in de koude kas, en een tweede in februari als verzekering. Gaat er iets mis met muizen of een natte winter, dan heb ik altijd nog een lichting achter de hand.

Zo zaai je lathyrus

Lathyrus heeft tere wortels die niet van verstoring houden. Daarom zaai ik in diepe potten of in kartonnen wc-rolletjes in plaats van in een platte zaaibak. Bovenin doe ik zaai- en stekgrond, onderin gewone potgrond, zodat de plant meteen een voorraadje voeding klaar heeft als de wortels dieper komen.

• Leg de zaden vooraf een paar uur in lauw water. Ze worden dan sneller wakker. Laat ze niet langer liggen, want dan gaan ze rotten.
• Zaai ongeveer 1 cm diep, één of twee zaden per pot.
• Houd de potten op kamertemperatuur tot de zaden kiemen.
• Zet ze daarna direct koel en licht: in een onverwarmde kas, een koude bak of een lichte schuur met raam.

Die laatste stap is de belangrijkste. Blijven de kiemplanten binnen in de warme kamer, dan schieten ze op en worden ze lang en slap. Koud en licht geeft korte, stevige planten die een beetje vorst prima verdragen. Zaai je nu in het najaar, dan blijven ze zo de hele winter staan.

Heb je geen kas? Dan kun je lathyrus ook binnen voorzaaien van februari tot april, zo'n 5 tot 7 weken voor het uitplanten. Of je zaait vanaf mei direct in de grond, zodra de bodemtemperatuur boven de 12 graden komt en de kans op nachtvorst voorbij is. Leg de zaden dan op ongeveer 10 cm van elkaar en dun later uit tot zo'n 20 cm tussen de planten.

Toppen: de stap die iedereen overslaat

Zodra de planten 2 tot 3 bladparen hebben, knip je de top eruit, net boven een bladpaar. Het voelt wreed bij zo'n klein plantje, maar het is de reden dat mijn lathyrus vol en vertakt wordt in plaats van één lange, iele sliert. Een tweede keer toppen kan hij ook prima hebben.

Gooi de afgeknipte toppen niet weg. Lathyrus wortelt gemakkelijk, dus je steekt ze gewoon in een potje vochtige grond en hebt een paar weken later gratis extra planten.

Uitplanten in het voorjaar

Voor ze naar buiten gaan, hard ik de planten altijd af: een week lang overdag buiten, 's nachts binnen. Lathyrus is behoorlijk winterhard en verdraagt een beetje vorst, maar met uitplanten wacht ik tot de nachttemperatuur tussen de 5 en 8 graden ligt. Aan de kust is dat meestal ergens in maart of begin april.

Kies een zonnige plek die een beetje beschut ligt. Wind is de grootste vijand van lathyrus in Nederland: de ranken zijn kwetsbaar en een harde westenwind rukt jonge planten zo van hun steun. Geef de grond vooraf een flinke gift compost of mest en dek de bodem af met boomschors, zodat de grond het vocht beter vasthoudt. Brandnetelgier of grasmaaisel werkt ook prima.

Kweek je lathyrus in potten, houd dan het water goed in de gaten. Die drogen in de zomer razendsnel uit, en een lathyrus die één keer echt droog heeft gestaan, komt daar zelden helemaal overheen.

Iets om in te klimmen

Lathyrus is een klimmer en heeft dus een steun nodig: een hek, een klimrek, een pergola of een simpele wigwam van bamboestokken. Ik gebruik zelf een cirkel van stokken met een stuk schapengaas eromheen, dat pakken de ranken het makkelijkst. Help de eerste ranken in het begin even op weg door ze om de steun te leiden. Zodra ze houvast hebben, doen ze de rest zelf en krijg je een veel dichtere groei.

Plukken, plukken, plukken

Lathyrus bloeit van juni tot september, en de plant zet voor elke geknipte steel nieuwe knoppen terug. In het hoogseizoen loop ik een paar keer per week met de schaar door de tuin. Laat je de bloemen doorgroeien tot peulen, dan stopt de bloei bijna meteen. De plant denkt dan dat zijn werk erop zit.

Het mooie is dat je met plukken niet alleen jezelf een plezier doet. Bijen en vlinders zijn net zo gek op die nectarrijke bloemen als ik op de geur van een vers boeket op de keukentafel.

Mijn favoriete soorten

Voor een zacht, romantisch kleurenspel in de vaas begin ik altijd met Pronkerwt 'Royal Lavender': lichtpaars, en het staat mooi naast wit én naast de diepere tinten. Pronkerwt 'Elegance Burgundy' is mijn geheime wapen als een zomerboeket diepte nodig heeft, die donkere wijnrode kleur past bij bijna alles. Wil je warme perziktinten, dan is Pronkerwt 'Spring Sunshine Peach' een aanrader, met zijn zusje 'Spring Sunshine Champagne' in roomwit ernaast. En voor wie klassiek wil: 'Royal Family White' voor het zuivere wit en 'Noel Sutton' voor dat diepe blauwpaars.

Pronkerwt 'Royal Lavender' (zaden)

Pronkerwt 'Royal Lavender' heeft prachtig geurende bloemen in een zachte lavendelkleur, perfect om de latwerken, hekken en boeketten in de tuin een vleugje elegantie te geven. Deze klimmende variëteit gedijt in de volle zon en goed doorlatende grond en bloeit overvloedig van het voorjaar tot de zomer.

🌷 bloeit overvloedig van het voorjaar tot de zomer · ☀️ volle zon

Pronkerwt 'Royal Lavender': Bekijk product →

Pronkerwt 'Elegance Burgundy' (zaden)

Pronkerwt 'Elegance Burgundy' heeft rijke, dieprode bordeauxkleurige bloemen met een betoverende geur, die een vleugje elegantie en verfijning geven aan klimrekken, hekken en borders. Deze variëteit gedijt in de volle zon en goed doorlatende grond en is perfect als snijbloem en in boeketten, waarbij ze overvloedig bloeit van de vroege zomer tot in de herfst.

🌷 bloeit van de vroege zomer tot in de herfst · ☀️ volle zon

Pronkerwt 'Elegance Burgundy': Bekijk product →

Pronkerwt 'Spring Sunshine Peach' (zaden)

Sweet Pea 'Spring Sunshine Peach' heeft delicate, perzikkleurige bloemen met een zachte, zoete geur die warmte en charme brengen aan klimrekken, hekken en bloemstukken in de tuin. Deze variëteit gedijt in de volle zon en goed doorlatende grond en groeit krachtig.

☀️ volle zon

Pronkerwt 'Spring Sunshine Peach': Bekijk product →

Pronkerwt 'Spring Sunshine Champagne' (zaden)

Pronkerwt ‘Spring Sunshine Champagne’ is een elegante en romantische variëteit met zachtroze bloemen die voor een lichte en luchtige uitstraling in de tuin zorgen. Ze heeft de klassieke, zoete geur waar pronkerwten om bekend staan en is perfect geschikt voor zowel borders als potten, waar ze sierlijk omhoog kan klimmen langs een steun of hek.

🌷 bloeit overvloedig de hele zomer door

Pronkerwt 'Spring Sunshine Champagne': Bekijk product →

Pronkerwt 'Royal Family White' (zaden)

Pronkerwt 'Royal Family White' is een klassieke en elegante variëteit met zuivere, sneeuwwitte bloemen en de welbekende, zoete geur die pronkerwten zo onweerstaanbaar maakt. De fijne bloemen zitten op lange stelen en lenen zich daarom bijzonder goed als snijbloem, waar ze een lichte en luxueuze uitstraling geven in boeketten en vazen.

🌷 bloeit rijk gedurende de zomer en kan eenvoudig worden gebruikt om

Pronkerwt 'Royal Family White': Bekijk product →

Pronkerwt 'Noel Sutton' (zaden)

Een klassieke showvariëteit met rijk geurende violette bloemen, waarvan de kroonblaadjes licht gegolfd zijn in echte Spencer-stijl. Lange, rechte stelen maken hem uitstekend geschikt voor boeketten.

☀️ volle zon

Pronkerwt 'Noel Sutton': Bekijk product →

Zaad oogsten voor volgend jaar

Laat richting het najaar een paar bloemen staan tot ze peulen vormen, laat de peulen helemaal indrogen aan de plant en bewaar de zaden koel en droog.

Veelgestelde vragen over lathyrus

Is lathyrus giftig? De plant is licht giftig, en dat geldt voor zowel de bloemen als de zaden. Eten is dus niet de bedoeling, ook al lijken de peulen sprekend op die van gewone erwten.

Kan ik lathyrus direct in de tuin zaaien? Ja, vanaf mei, zodra de bodem warmer is dan 12 graden en er geen nachtvorst meer komt. Je bloeit dan wel later dan met een najaars- of voorjaarszaaiing onder glas.

Hoe top ik lathyrus? Knip de stengel net boven een bladpaar af als de plant ongeveer 10 cm hoog is en 2 tot 3 bladparen heeft. De plant vertakt dan en geeft meer bloemen.

Dus pak dit weekend een paar diepe potten, week de zaden in en zet ze na het kiemen koud en licht. Terwijl de tuin in winterslaap gaat, staat jouw lathyrus stilletjes klaar voor een voorsprong die je in juni terugziet in de vaas.

Bekijk het hele assortiment →

Assortiment en beschikbaarheid kunnen veranderen.