Alles voor gladiolen: van rooien tot een emmer snijbloemen

Begin oktober staan mijn gladiolen er verfomfaaid bij. De laatste bloemaren zijn uitgebloeid, het blad begint te vergelen en de nachten worden koud. Toch zijn dit mijn favoriete weken in het gladiolenjaar, want de rooidag komt eraan. Zodra de eerste vorst is aangekondigd gaan ze eruit, en dan zie je pas wat er onder de grond is gebeurd: een dikke nieuwe knol, en eromheen een kraag van kleine knolletjes voor de jaren erna.

Gladiolen vormen een geslacht van meer dan 250 soorten, plus talloze hybriden. Rood en oranje zijn de bekendste kleuren, maar ze bestaan in alle denkbare tinten. De hoogte en de kleur maken ze tot een geliefde snijbloem, en de bloemen zijn bovendien eetbaar. Het werk van deze weken is rooien en bewaren. De rest van de kalender komt daarna, zodat je in maart precies weet wat er moet gebeuren.

Rooien: nu, voor de eerste vorst

Gladiolenknollen verdragen geen vorst en kunnen in ons land niet in de grond overwinteren. Ook al zijn de winters aan de kust mild, één natte vorstperiode is genoeg. Graaf de knollen daarom op zodra de eerste vorst wordt aangekondigd, meestal eind oktober of in november, en bewaar ze vorstvrij tot het voorjaar.

1. Steek de knollen er met een spade ruim omheen uit en borstel de grond eraf.
2. Laat ze een paar dagen licht drogen, op een luchtige plek uit de regen.
3. Leg ze in kistjes met een beetje zaagsel of krantenpapier.
4. Bewaar ze droog en koel, en kijk er in de winter regelmatig naar, zodat ze niet gaan rotten of uitdrogen.

Vermeerderen: de kleine knolletjes

Gladiolen vermeerder je het makkelijkst via de kleine knolletjes die in de loop van het jaar naast de grote knol ontstaan. Het delen doe je in het voorjaar, vlak voor het planten. Je krijgt er niet alleen nieuwe planten mee, het verjongt ook de moederknol, die anders elk jaar minder bloeit. De kleine knolletjes hebben een paar jaar nodig om aan te sterken en bloeien dus pas na een paar seizoenen.

Zaaien kan ook: laat de uitgebloeide aren staan en drogen, en oogst het zaad. Maar gladiolen kruisen makkelijk, dus je weet nooit precies wat eruit komt. Voor mij is dat juist de lol.

De naam en de soorten

Gladiolus komt van het Latijnse gladius, zwaard, en betekent "zwaardje". In het Nederlands heet ze ook wel zwaardlelie, vanwege het lange, zwaardvormige blad en de trechtervormige bloemen.

De grootbloemige gladiolen, en de meeste van de honderden soorten, komen oorspronkelijk uit Zuid-Afrika en worden 80 tot 150 cm hoog. Daarnaast zijn er kleinbloemige gladiolen van ongeveer 60 cm, zoals Gladiolus nanus en Gladiolus primulinus. Daar komen nog talloze hybriden bij, wat gladiolen tot een veelzijdige zomerbloeier maakt.

Standplaats

Gladiolen willen een zonnige, warme plek, het liefst met zes tot acht uur directe zon per dag. Door hun hoogte staan ze ook graag uit de wind, anders waaien ze om of knakken ze; in een open tuin bij de kust bind ik ze altijd op. Ze groeien in de border en in een pot.

Gladiolen planten in het voorjaar

Omdat de knollen vorstgevoelig zijn, plant je ze pas als de kans op vorst voorbij is, in Nederland meestal in april of mei. Wil je eerder beginnen, dan kun je de knollen vanaf februari of maart in potten in een verwarmde kas laten starten. Plant in een paar rondes, een paar weken na elkaar, dan spreid je de bloei over de zomer tot in het najaar.

De grond moet voedzaam en luchtig zijn. Op zware klei meng je grof zand door de grond om haar losser te maken. Reken op ongeveer 18 knollen per vierkante meter.

1. Maak de grond goed los en verwijder alle onkruid.
2. Graaf een plantgat van 5 tot 20 cm diep, afhankelijk van de grootte van de knol. Grote knollen gaan het diepst.
3. Leg de knollen in kleine groepjes met ongeveer 10 cm ertussen, of één voor één, al naar gelang het effect dat je wilt. Laat tussen de groepjes ruim ruimte, dan kom je over het hele bed op die 18 per vierkante meter uit.
4. Vul het gat met grond en druk stevig aan met je handen.
5. Geef flink water en vul wat grond bij als die inzakt.

Voor een pot kies je het liefst de kleinbloemige soorten: die blijven lager en hoeven niet opgebonden te worden.

Terwijl de gladiolen binnen in hun kistje wachten, is oktober juist hét moment om de voorjaarsbollen de grond in te zetten. Zo is de border al vol als de gladiolen in mei weer aan de beurt zijn.

Voor een pluktuin let ik daarbij op dezelfde dingen als bij een gladiool: stevige stelen en bloemen die het in de vaas uithouden. Deze drie liggen bij mij in dezelfde rij.

Allium 'Sphaerocephalon'

Compacte, eivormige bloemhoofden in diep wijnrood tot purperrood, waarbij de bloei van boven naar onder over het hoofd trekt. De slanke, buigzame stelen halen 60 tot 80 cm en geven de border beweging.

📏 60–80 cm · 🌷 vanaf juni

Bekijk 'Sphaerocephalon' →

Narcissus 'Ice King'

Gevulde bloemen van 10 tot 12 cm die openen in crèmegeel en ivoorwit en tijdens de bloei naar romig wit verkleuren. De stevige stelen van 35 tot 40 cm maken haar bijzonder geschikt als snijbloem.

📏 35–40 cm · 🌷 maart en april

Bekijk 'Ice King' →

Anemone 'De Caen' mengsel

Zijdeachtige bloemen in helder rood, paars, blauw, roze en wit, met brede kroonblaadjes rond een opvallend donker hart. Ze staan op stelen van 15 tot 25 cm en heten niet voor niets florist anemones: ze zijn er voor de vaas.

📏 15–25 cm · 🌷 mei tot juli · ☀️ zonnige plek

Bekijk 'De Caen' →

Verzorging in de zomer

Naast zon en warmte hebben gladiolen water en voeding nodig. Houd de grond steeds vochtig maar niet nat, en geef regelmatig mest, korrels of vloeibaar. Een laag boomschors rond de planten houdt het vocht vast en het onkruid weg.

Knip uitgebloeide en verdorde bloemaren weg, anders stopt de plant haar energie in zaad in plaats van in nieuwe bloemen. Gladiolen worden tot 150 cm hoog en moeten opgebonden worden; je kunt ze ook tussen andere planten zetten die steun geven.

De bloei begint meestal eind juni, afhankelijk van het plantmoment, en gaat door tot de vorst.

Gladiolen als snijbloem

De hoge aren en stevige stelen maken gladiolen een fantastische snijbloem. Snijd ze als de eerste bloemen onderaan de aar opengaan; de rest volgt in de vaas. Knip elke dag een stukje van de steel en ververs het water, dan houd je er lang plezier van. En de bloemen zelf zijn eetbaar: ze smaken nergens naar, maar op een salade of een taart zijn ze een kleurbom.

Ziekten en plagen

Gladiolen zijn niet erg vatbaar, maar onder de verkeerde omstandigheden kan er iets misgaan.

Bladluis. Massa's kleine groene of zwarte luizen op de stengels. Spuit ze met een harde straal uit de tuinslang van de stengels af en haal de rest met je vingers weg. Doe dat een paar dagen achter elkaar, dan blijft er niets van de kolonie over. Let ook op mieren die langs de stengels omhoog lopen: die houden bladluizen als vee en brengen ze steeds opnieuw terug, dus verplaats het nest als je het vindt. Zit één stengel er vol mee, knip die dan af en gooi hem bij het restafval.

Grauwe schimmel. Grijze, schimmelige vlekken op blad en bloemen. Verwijder de aangetaste delen; zit het al in de stengel, gooi dan de hele plant weg. Zorg dat de plant niet te nat staat en dat de lucht kan circuleren.

Mozaïekvirus. Donkere strepen op bloemen en blad. Gooi de plant weg zodat ze de rest niet besmet, en niet op de composthoop maar in de afvalbak.

Gladiolen zijn een plant van het ritme: opgraven in oktober, delen in maart, planten in mei, plukken in juli. Doe je die rondgang een paar jaar, dan heb je een kistje vol knollen dat elk jaar voller wordt, en elke zomer een border vol zwaarden in kleuren die je zelf hebt uitgezocht.

Bekijk alle bloembollen →

Assortiment en beschikbaarheid kunnen veranderen.