6 rozenziekten en plagen, en wat er echt tegen helpt

Onder één van mijn rozen lag vorig jaar een dikke laag geel blad met zwarte, uitgelopen vlekken erop. Sterroetdauw, en niet zo'n beetje ook. De struik zelf stond er halfnaakt bij, met alleen bovenin nog wat groen. Ik ontdekte het pas toen ik daar in september aan het opruimen was.

Zoiets voelt als een persoonlijke nederlaag, maar dat is het niet. Rozen in een zeeklimaat krijgen vroeg of laat schimmels te verduren: natte najaren, wind die sporen meebrengt, en op klei een bodem die traag opdroogt. De vraag is niet of je er last van krijgt, maar hoe snel je het ziet en wat je eraan doet.

De belangrijkste conclusie zet ik daarom vooraan: een goed geplante roos wordt veel minder ziek. Al het andere is reparatiewerk, en dat begint met weten waar je naar kijkt.

Voorkomen begint bij de plek

Wordt een roos goed geplant en goed verzorgd, dan is haar weerstand groter en is ze minder vatbaar. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar in de praktijk staan de meeste zieke rozen die ik zie gewoon op een verkeerde plek.

Rozen hebben licht en lucht om zich heen nodig. Zet ze zonnig, zonder hoge bomen of dichte struiken er vlak naast, want anders blijft het blad op natte dagen te lang vochtig. Daar wachten meeldauw en de andere schimmels op. Waait de wind er doorheen, dan droogt het blad na een bui snel weer op.

Daarnaast hebben rozen ruim water en mest nodig om gezond te blijven groeien. Let dus extra op ze in de droge zomermaanden en in het natte najaar. Water altijd op de grond, nooit over het blad.

Sommige rozen zijn voor zo'n open, winderige plek gemaakt. De twee rimpelrozen hieronder worden allebei aanbevolen voor kustgebieden, en dat is precies het weer waarin schimmels het makkelijkst hebben. Bij mij staan ze in de wind langs het pad en houden ze hun blad tot laat in het najaar.

Roos 'Hansa'

Een winterharde, geurende rugosaroos met grote gevulde bloemen in purperroze, gevolgd door decoratieve rode rozenbottels. Ze is geschikt voor borders, hagen, natuurtuinen en kustgebieden, dankzij haar robuuste groei en goede weerstand tegen wind en weer.

📏 120–180 cm · 🌷 zomer tot nazomer · ☀️ zon tot lichte halfschaduw

Bekijk 'Hansa' →

Roos 'Blanc Double de Coubert'

Zuiver witte, gevulde bloemen met een intense, zoete rozengeur, op een klassieke rugosa die van de zomer tot in de herfst doorbloeit. Ook zij is bedoeld voor borders, hagen, natuurtuinen en kustgebieden en staat bekend om haar goede winterhardheid.

📏 120–180 cm · 🌷 zomer tot herfst · ☀️ zon tot lichte halfschaduw

Bekijk 'Blanc Double de Coubert' →

Sterroetdauw

Sterroetdauw is in onze tuinen de meest voorkomende rozenziekte, en het is de schimmel van mijn opgeruimde bladlaag. Je herkent hem aan bruine tot zwarte vlekken op het blad, waarna het geel wordt en afvalt. De aantasting begint onderin, op het oudere blad, en laat de onderste helft van de struik kaal achter.

Net als roest verspreidt sterroetdauw zich met de wind, en dus van tuin naar tuin. Geef je rozen daarom ruimte en zon, en zorg dat ze genoeg water en voeding krijgen. Word je toch getroffen, verwijder dan alle aangetaste delen en gooi ze helemaal weg. De ziekte verspreidt zich ook vanaf gevallen blad, dus hark dat weg. Verbrand het snoeisel als je die mogelijkheid hebt, en leg het in geen geval op de composthoop.

Meeldauw

Meeldauw herken je aan de witte, poederachtige laag over blad en jonge scheuten. Hij breidt zich uit, geeft misvormde scheuten en slechte groei, en put de struik jaar na jaar verder uit. Een roos gaat er zelden in één seizoen aan dood, maar een zwakke plant die jaren achtereen wordt aangetast, houdt het op den duur niet vol. Je ziet meeldauw vooral in de zomer, wanneer er 's nachts veel dauw op het blad blijft staan en het overdag droog en warm is, en hij slaat het snelst toe bij planten die water en voeding tekort zijn gekomen.

Voorkomen doe je hem dus door de roos genoeg water en mest te geven, water op de grond in plaats van over het blad, en te zorgen voor luchtcirculatie. Zit het er toch in, verwijder dan alle aangetaste delen. Meeldauw kan overwinteren op de plant en op plantendelen, dus de zieke delen moeten helemaal de tuin uit.

Twee huismiddelen worden al generaties lang tegen meeldauw ingezet. Hard bewijs voor hun werking is er niet, en een zwaar aangetaste struik red je er niet mee, maar veel tuiniers zweren erbij en kwaad kunnen ze niet. Knoflookextract maak je door één bol knoflook te pureren met een glas water, daar nog twee glazen water bij te doen, het een nacht te laten trekken en het daarna door een zeef in een plantenspuit te gieten. Spuiten doe je om de avond. Het tweede middel is magere melk: onverdund in de plantenspuit, om de avond een beetje op het blad, en dan magere en geen volle.

Roest

Rozenroest zie je aan kleine roestkleurige vlekjes aan de onderkant van het blad. Blijft de aantasting onbehandeld, dan worden de bladeren op den duur zwart, verwelken ze en vallen ze af.

Roest reist met de wind van tuin naar tuin, slaat toe in vochtige omstandigheden en kan overwinteren. Na een nat najaar en een natte winter, bij ons eerder regel dan uitzondering, is de kans op een aantasting in het voorjaar dus groter. De aanpak is dezelfde als bij sterroetdauw: lucht, zon, water op de grond, genoeg voeding, en alle zieke delen weg met het restafval.

Bladluis

Bladluizen gaan op de twijgen en de knoppen zitten en zuigen daar de voedingsstoffen uit. Ze kunnen groen, wit of zwart zijn, zitten meestal met veel tegelijk op één plek en breiden zich razendsnel uit. Doordat ze de plant leegzuigen, drogen de knoppen uit of worden ze misvormd, met een matige bloei als gevolg. Ze komen vooral in warme, droge zomerperiodes, en ze vallen vooral planten aan die water en voeding missen. Zijn ze er eenmaal, dan kun je dit doen:

• Spuiten met water. Spuit de struik af met de tuinslang en spoel de luizen eraf. Wrijf ze eventueel ook met je vingers weg.
• Houd de mieren weg. Mieren houden bladluizen als vee: ze melken ze, jagen lieveheersbeestjes weg en dragen de luizen van de ene scheut naar de andere. Loopt er een mierenspoor langs de stam omhoog, leg dan een lijmband om het onderste hout of verplaats het nest naar een hoek waar het geen kwaad kan. Knijp tegelijk de zwaarst bezette scheuttoppen af en gooi ze bij het restafval; dat scheelt in één keer het grootste deel van de kolonie.
• Nuttige insecten. Lieveheersbeestjes zijn heel effectief; zowel de larven als de kevers eten luizen. Je kunt larven kopen en uitzetten, of ze in de tuin verzamelen.

Rozencicaden

Rozencicaden zijn kleine, geelwitte insecten die de voedingsstoffen uit de twijgen zuigen. Bij een aantasting zitten ze met veel tegelijk op dezelfde plek, en je twijfelt er zelden over of je ze ziet.

Ook hier worden sterke planten minder vaak aangevallen dan zwakke. Ontdek je een aantasting, spuit de plekken dan af met een harde straal water en knip de zwaarst bezette scheuten weg; die gaan bij het restafval, niet op de composthoop. Zweefvliegen eten rozencicaden, dus zet planten die zweefvliegen aantrekken, zoals lavendel en afrikaantjes, dicht bij je rozen.

Twijgsterfte

Twijgsterfte is een ernstige schimmelziekte die een roos betrekkelijk snel kan doden. Je herkent hem aan roodachtige of bruine vlekken op de takken. De schimmel tast de bast aan en dringt door tot in de kern, van waaruit hij sporen verspreidt, en de tak sterft af.

Snijd zieke takken zo snel mogelijk helemaal weg. Blijft er alleen gezond hout over, dan overleeft de roos het meestal. Is de ziekte tot aan de veredelingsplaats onderaan de struik gekomen, dan is het te laat en kun je de struik beter uitgraven, zodat hij andere rozen niet besmet.

Begin met een sterke soort

De halve strijd win je bij de aankoop. Sommige rozen zijn nu eenmaal taaier dan andere, en de rimpelrozen zijn daarvan het bekendste voorbeeld: dik, gerimpeld blad, geen kapsones en zelden een probleem, ook op een winderige, natte plek. Klassiekers als 'Bonica' en 'Hansa' staan al decennia bekend om hun gezonde blad. Wortelnaakte rozen plant je van het late najaar tot in het vroege voorjaar, zolang de grond niet bevroren is. September is dus het moment om te kiezen, niet om te planten.

Roos 'Bonica'

Een winterharde struikroos met gevulde bloemen in zacht lichtroze, die rijk bloeit van zomer tot herfst. Ze past in borders, rozentuinen en grotere potten, waar haar dichte groei een romantische uitstraling geeft, en ze vraagt weinig meer dan voedselrijke, goed doorlatende grond.

📏 100–150 cm · 🌷 zomer tot herfst · ☀️ zon tot lichte halfschaduw

Bekijk 'Bonica' →

Roos 'Fru Dagmar Hastrup'

Grote, licht gevulde bloemen in tere lichtroze tinten, later in het seizoen gevolgd door rode rozenbottels. Een gezonde en onderhoudsvriendelijke struikroos voor borders, heestergroepen, hagen en natuurtuinen, met een natuurlijke, romantische uitstraling.

📏 100–150 cm · 🌷 zomer tot herfst · ☀️ zon tot lichte halfschaduw

Bekijk 'Fru Dagmar Hastrup' →

Roos 'Thérèse Bugnet'

Grote gevulde bloemen in roze tinten met een sterke geur, en roodachtige takken die ook in de winter iets te bieden hebben. Ze bloeit vanaf de vroege zomer en een groot deel van het seizoen door, en hoort thuis in borders, hagen en natuurtuinen.

📏 150–200 cm · 🌷 vanaf de vroege zomer · ☀️ zon tot lichte halfschaduw

Bekijk 'Thérèse Bugnet' →

Roos 'Schneewittchen'

Een klassieke perkroos met zuiver witte, halfgevulde bloemen in grote trossen. Ze groeit gezond en bossig en bloeit met lichte snoei en gewone verzorging stabiel van zomer tot herfst. Mooi in rozenperken, hagen en gemengde beplantingen.

📏 80–120 cm · 🌷 zomer tot herfst · ☀️ zon

Bekijk 'Schneewittchen' →

Twee twijfelgevallen tot slot. Bruine vlekken op het blad wijzen op roest of op sterroetdauw: roest zit vooral aan de onderkant, roestkleurig en een beetje pluizig, sterroetdauw zit over het hele blad met grotere vlekken. Geel blad zonder vlekken is meestal geen ziekte maar water: geel en rottend betekent te veel, geel en droog te weinig.

Rozen zijn geen kwetsbare planten; ze worden kwetsbaar op de verkeerde plek. Zon, ruimte, een gulle gieter en zwart blad opruimen in plaats van het te laten liggen: veel meer is het niet.

En raakt er toch een struik zwaar aangetast: snijd hem terug tot gezond hout en gun hem een seizoen. Mijn kale struik van vorig jaar staat er nu weer vol bij, met blad tot onderaan.

Bekijk alle rozen →

Assortiment en beschikbaarheid kunnen veranderen.