7 recepten voor gratis plantenvoeding uit je eigen keuken

Bij mij in de vensterbank staat het halve groeiseizoen een weckpot met een bruin laagje onderin, telkens een verse. Bananenschillen op water. Mijn zoon vindt het vies, bezoek vraagt er altijd naar, en de courgettes in de moestuinbak trekken zich er niets van aan: die zijn er dol op.

Planten hebben naast zon en water voedingsstoffen nodig om groot en sterk te worden. Een deel halen ze zelf uit de bodem, maar het loont om er in de loop van het seizoen bij te voeren. Er is een hele markt van potjes en korrels, organisch en kunstmest, en die werken prima. Alleen ligt het meeste van wat je nodig hebt al in je keuken, in de emmer die naar de gft-bak gaat.

Zeven recepten dus, allemaal uit mijn eigen keuken, met per stuk wat ze de plant brengen. En omdat het september is, sluit ik af met de vraag die er nu het meest toe doet: wanneer je juist moet stóppen met voeden.

1. Bananenschillen

Bananenschillen bevatten veel kalium, fosfor en calcium, stoffen die de wortels en de groei van je planten versterken. Snijd de schillen in kleine stukken en leg ze in een pot met water. Zet die een paar dagen in de koelkast en gebruik het aftreksel daarna als voeding in een verhouding van 1 op 1: een halve liter aftreksel op een halve liter water.

Je kunt de schillen ook gewoon direct in de grond begraven, vlak bij de wortels. Ze verteren dan langzaam ter plekke. Dat is de luie variant, en hij werkt.

Courgette 'Black Beauty' (BIO zaden)

Dit is het ras dat bij mij in de moestuinbak staat en het bananenwater krijgt: vroeg, hoogproductief en met donkergroene, glanzende vruchten. Hij blijft de hele zomer en tot in de herfst doorproduceren, zolang je jong en vaak oogst.

☀️ volle zon

Bekijk 'Black Beauty' →

2. Koffiedik

Koffiedik bevat stikstof, en stikstof geeft grotere, groenere planten. Strooi het gebruikte dik direct op de grond rond je planten. Gaat het om heel kleine of jonge plantjes, meng het koffiedik dan eerst met wat aarde voordat je het erover strooit. Koffiedik zou daarnaast slakken op afstand houden. Als drempel rond één kwetsbare plant scheelt dat soms iets; bij een echte plaag houdt het ze niet tegen.

3. Eierschalen

Eierschalen zitten vol kalk, en daar hebben de meeste planten baat bij. De uitzondering zijn de zuurminnende planten: geef ze niet aan rododendrons, azalea's, hortensia's of andere planten die juist een zure bodem willen.

Spoel de schalen af en stamp ze helemaal fijn voordat je ze rond de planten strooit. In de moestuin zijn ze vooral goed voor tomatenplanten, omdat de kalk neusrot in de vruchten helpt voorkomen. Zaai je volgend voorjaar tomaten, spaar dan vanaf nu je schalen in een bakje boven de gootsteen.

Tomaat 'Marmande' (zaden)

Dit is het ras dat bij mij elk jaar de eierschalen krijgt: een klassiek Frans erfgoedras met grote, geribbelde, dieprode vruchten en sappig vruchtvlees. Vroegrijp, dus ook buiten in onze zomer haalbaar, en even goed in een kas. Zaaien doe je in het voorjaar, maar de schalen spaar je vanaf nu.

☀️ volle zon

Bekijk 'Marmande' →

4. Aardappelwater

Het kookwater van aardappelen bevat allerlei vitaminen en mineralen die je planten goed doen. Kook de aardappelen bij voorkeur met schil en gebruik niet te veel zout, want lang niet alle planten verdragen grote hoeveelheden zout.

Laat het water helemaal afkoelen en geef het daarna aan je planten. Dat er wat stukjes schil in meegaan, is geen probleem.

5. Theezakjes

Thee bevat tannine en stikstof, en die versterken de plantengroei. Na het theezetten kun je de zakjes openknippen en de theeblaadjes rond je planten strooien. Je kunt de zakjes ook nog een keer in water laten trekken en de planten met dat theewater begieten. Gebruik alleen zakjes zonder plastic, want die van sommige merken vallen niet uiteen in de grond.

6. Suikerwater

Dit is het recept waar ik het minst stellig over durf te zijn. Suiker voedt de plant niet rechtstreeks; het idee is dat het de micro-organismen in de bodem een zetje geeft, maar aangetoond is dat nooit. Wil je het toch proberen, houd het dan klein: een theelepel op een gieter. Beschouw het als een experiment, niet als bemesting.

7. Brandnetelgier

De klassieker onder de zelfgemaakte meststoffen, en hij groeit gratis achter in bijna elke Nederlandse tuin. Vul een emmer voor de helft met brandnetels die nog niet in het zaad staan, giet er water op en laat het geheel een week of twee staan met een deksel er losjes op. Roer om de paar dagen.

Het resultaat is stikstofrijk en het stinkt verschrikkelijk, dus zet de emmer niet naast het terras. Verdun het voor gebruik flink, ongeveer één deel gier op tien delen water, en geef het op de grond rond bladgewassen en zwaar groeiende planten.

Boerenkool 'Red Russian' (zaden)

Een bladgewas als dit is precies waar die gier voor bedoeld is. 'Red Russian' heeft platte, gerafelde bladeren met purperrode nerven, is uitgesproken koudetolerant en wordt na een nachtvorst juist zoeter van smaak.

☀️ volle zon tot halfschaduw

Bekijk 'Red Russian' →

Meng de recepten

Geen van deze zeven levert een compleet pakket. Koffiedik en brandnetelgier zitten vooral in de stikstofhoek, bananenschillen leveren kalium, eierschalen kalk. Wissel ze daarom af, dan krijgen je planten alle voedingsstoffen die ze nodig hebben. Ik houd het simpel: koffiedik en theeblad gaan in het groeiseizoen gewoon dagelijks de border in, het bananenwater en het aardappelwater gebruik ik als ze er zijn.

Hoe vaak moet je bemesten?

Begin in het voorjaar met het voeden van de grond, voordat je gaat planten. Dan zit de bodem vol voedingsstoffen waar de planten uit kunnen putten zodra ze aanslaan.

Veel planten, zoals groenten, bessenstruiken en zomerbloeiers, hebben er baat bij om meerdere keren per seizoen te worden bemest, omdat ze veel energie in bloemen en vruchten steken. Als vuistregel geef je zo'n vloeibare gift één keer per week, zeker aan snelgroeiende gewassen als tomaten. Vast materiaal als koffiedik en theeblad mag je gerust vaker strooien; dat komt veel langzamer vrij.

Zinnia 'Benarys Giant Carmine' (zaden)

Zinnia's zijn zulke zomerbloeiers: ze bloeien de hele zomer door en zijn dankbaar voor een gift om de week. Deze geeft grote, levendige rode bloemen die het lang uithouden op de vaas en die bestuivers aantrekken.

🌷 de hele zomer · ☀️ volle zon

Bekijk 'Benarys Giant Carmine' →

Houd vooral je planten in de gaten. Zetten ze minder vrucht, of krijgen ze gele bladeren, dan is dat vaak een teken dat er iets ontbreekt.

En nu, in september?

Precies nu geldt de omgekeerde regel: stop met stikstof. Koffiedik, theeblad en brandnetelgier zetten de plant aan tot nieuwe, zachte groei, en die groei haalt de eerste nachtvorst niet. Vaste planten en struiken moeten in september juist afharden en hun sappen naar de wortels terugtrekken.

Wat je nu wel doet: eierschalen sparen, koffiedik op de composthoop gooien in plaats van in de border, en in oktober een laag compost over de bedden leggen. De regen en de wormen doen de rest, en in maart heb je grond waar je meteen in kunt zaaien. Wat je dan wilt zaaien, kun je alvast uitzoeken in het zadenassortiment.

Zelf voeding maken is niet per se goedkoper dan een zak korrels kopen, en het is zeker niet nauwkeuriger. Wat het wel is: een manier om iets wat je toch weggooit nog één keer nuttig te laten zijn, en dat sluit de kringloop in je tuin een beetje.

Begin met het makkelijkste. Zet vanaf morgen je koffiedik in een bakje bij het koffiezetapparaat in plaats van in de gft-bak. Over twee weken doe je de rest vanzelf.

Bekijk alle zaden →

Assortiment en beschikbaarheid kunnen veranderen.