Stokrozen: twee meter hoog tegen een warme muur

Er staat in ons dorp een rijtje oude huizen waar elk jaar stokrozen tegen de gevel op groeien. Niemand plant ze daar; ze zaaien zichzelf uit in de voegen tussen de klinkers en de muur, en in juli staan ze twee meter hoog tegen de warme baksteen. Vorige week liep ik er langs met een envelop in mijn zak en heb ik een paar zaaddozen leeggeschud. Dat mocht van de bewoonster, die het maar raar vond dat iemand daar moeite voor deed.

Half september is namelijk precies het moment. De onderste zaaddozen zijn dan bruin en papierdroog, en het zaad dat je er nu uit haalt, kun je meteen weer de grond in doen. Stokrozen zijn er niet moeilijk over.

Een paar eigenaardigheden hebben ze wel. Een gevestigde plant laat zich door die penwortel niet meer verplanten, in een natte zomer slaat roest toe, en welke kleur er opkomt weet je van tevoren nooit. Vooral dat laatste maakt ze wat mij betreft de moeite waard.

Wat voor plant is de stokroos?

De stokroos, Alcea rosea, is voor veel mensen het beeld van een zomer op vakantie. Er zijn eenjarige, tweejarige en meerjarige vormen, maar de meeste zijn tweejarig en bloeien pas in hun tweede jaar. Doordat ze zich zowel via zijscheuten als via zaad vermeerderen, gedragen ze zich in de praktijk toch als een blijvertje.

Waar ze precies vandaan komen weet niemand zeker: de soort wordt al zo lang gekweekt dat de wilde vorm nauwelijks nog te vinden is. Botanisch wijst alles richting Zuidwest-Azië, ergens tussen Klein-Azië en China. In ons klimaat doen ze het in elk geval uitstekend en breiden ze zich vlot uit. De stevige stelen worden 120 tot 200 cm hoog. De bloemen zitten er in vrijwel elke kleur op, behalve blauw, en het blad is hartvormig.

Waar zet je stokrozen?

Stokrozen willen een zonnige plek met losse, vochtige en voedzame grond. Veel ruimte hebben ze niet nodig, maar ze houden van warmte, en daarom zie je ze zo vaak tegen een muur of langs een schutting groeien. Die baksteen straalt 's avonds na, en de plant profiteert daarvan.

De diepe, krachtige penwortel haalt water en voeding ver uit de grond. In een border of langs de heg is dat een voordeel; in een pot is het juist het probleem, want dat wortelgestel is groot en wil naar beneden. Er zijn soorten met een compacter wortelgestel die het in een ruime pot wel doen, maar in de volle grond is het gewoon makkelijker.

En dan de wind. Tegen een muur staan ze uit de wind, maar midden in een open border kiepen die lange stelen bij de eerste najaarsstorm om. Bind ze op, of geef ze een plek met beschutting in de rug.

Stokrozen zaaien

Zaad van stokrozen zaai je in zaai- en stekgrond in het vroege voorjaar, rond maart. Zet de bak licht en op kamertemperatuur tot het zaad kiemt. Verspeen de plantjes daarna naar grotere potten en zet ze op een zonnige plek in de tuin zodra de kans op nachtvorst voorbij is.

Uit zaad gekweekte planten bloeien meestal pas het jaar daarna, dus in hun tweede jaar. Zaai je heel vroeg, dan heb je soms geluk en krijg je in het eerste jaar al een paar bloemen.

Vers zaad dat je nu, in september, van je eigen planten haalt, kun je ook meteen buiten zaaien. Op zandgrond gaat dat prima. Op zware natte klei zou ik het niet doen: de grond blijft daar de hele winter koud en drassig en het zaad rot dan weg. Bewaar het in dat geval droog en donker tot maart.

Heb je geen buurvrouw met een gevel vol stokrozen, dan koop je het zaad gewoon. Ons eigen zakje is uitverkocht tot er een nieuwe partij binnenkomt, maar zo ziet de mengeling eruit.

Stokroos 'Mix Single' (zaad)

Een mengeling van hoge, statige stokrozen met de klassieke, enkelbloemige bloem, in rood, roze, geel en wit. Ze bloeit van halverwege de zomer tot het vroege najaar en trekt bijen en vlinders aan.

🌷 van halverwege de zomer tot het vroege najaar · ☀️ volle zon

Bekijk 'Mix Single' →

Wortelnaakte stokrozen planten, stap voor stap

Je kunt stokrozen ook als wortelnaakte plant kopen. Die zet je in het voorjaar in de grond, zo snel mogelijk na ontvangst zodat de wortel niet uitdroogt, en niet als het vriest.

1. Graaf een gat dat diep genoeg is om de wortel 10 cm onder het maaiveld te laten komen.
2. Leg de wortel in het gat.
3. Vul het gat voor de helft met aarde.
4. Geef water en laat dat wegzakken.
5. Vul het gat verder aan en druk de grond goed aan.
6. Geef opnieuw water en schep er wat aarde bij als de grond is ingeklonken.

De verzorging van stokrozen

Stokrozen zijn opvallend zuinige planten en vragen na het planten vrijwel geen verzorging. Geef nieuw geplante exemplaren in het begin water tot de penwortel goed vastzit. Daarna haalt de plant de voeding en het vocht die ze nodig heeft zelf uit de grond.

Wil je ze een steuntje geven, dan kun je in het voorjaar wat mest of compost geven, maar zonder doen ze het ook prima. Wat wel helpt: bind de hoge stelen op zodat ze niet knakken of omvallen. Wie liever niet opbindt, kort de stelen eind mei of begin juni, als ze een meter hoog zijn, met ongeveer een derde in. De plant wordt daar lager en steviger van, en bloeit een paar weken later. Verder terugsnoeien zou ik niet doen, want dat kost je de bloei van dat jaar.

Stokrozen bloeien van juli tot in oktober. Zijn je planten twee- of meerjarig, verwijder dan de uitgebloeide bloemaren en snijd de stevige steel terug net voordat de laatste bloem verwelkt. De plant probeert dan alsnog nieuwe bloemen te maken, en dat rekt haar levensduur. Doe je het op tijd, voordat de zaaddozen rijp zijn, dan houd je de zelfzaai meteen in de hand.

Stokroosroest

Houd je planten in de gaten op stokroosroest. Dat is een schimmel die het juist goed doet als het blad lang nat blijft: een vochtige zomer, planten die dicht op elkaar staan, of gieten over het gewas heen. Je ziet het aan gele stippen op de bladeren, waarna die verwelken, en aan stelen die indrogen en roodbruine wonden krijgen.

Is het zover, dan kun je alleen nog de verspreiding remmen: haal alle aangetaste bladeren met geeloranje stippen eraf en gooi ze weg. Niet op de composthoop, want daar breidt de ziekte zich naar andere planten uit. De beste preventie is lucht: zet de planten ruim uit elkaar, giet op de grond en nooit over het blad, en ruim aangetast blad meteen op.

Vermeerderen: laat ze het zelf doen

Zodra die penwortel eenmaal diep zit, zijn stokrozen bijna niet meer te verplanten; jonge zaailingen in hun eerste najaar gaan nog wel mee. Daar staat tegenover dat ze zich makkelijk vermeerderen via zijscheuten en zaad. Laat de zijscheuten dus staan en zaai het nieuwe zaad. Elke plant geeft er veel, en het zaad is rond augustus en september droog en rijp. Je zaait het meteen in het najaar of het volgende voorjaar.

Eén ding moet je weten: hommels bestuiven stokrozen kriskras door elkaar heen. Zaad van een donkerrode plant kan dus lichtroze of bijna wit opkomen. Dat maakt ze spannend, maar wil je zeker zijn van de kleur, dan moet je wortelnaakte planten kopen in plaats van zaaien.

Deze twee horen in precies hetzelfde soort border thuis en trek je net zo goed zelf uit zaad. Ze vullen de jaren waarin je stokrozen nog aan hun eerste seizoen bezig zijn.

Klaproos 'Amazing Grey' (zaden)

Een winterharde eenjarige met golvende bloemen in leigrijze tot rookpaarse tinten. Je zaait haar direct op de plek waar ze moet bloeien, in het vroege voorjaar of juist in de nazomer voor een vroegere bloei het jaar daarop.

☀️ volle zon

Bekijk 'Amazing Grey' →

Wilde peen 'Dara' (zaden)

Fijne bloemschermpjes in tinten van zacht wit tot diep bordeauxrood, luchtig genoeg om tussen zwaardere planten te zweven. Ze bloeit van de zomer tot in de herfst en is even goed in de border als in een boeket.

🌷 zomer tot herfst · ☀️ volle zon

Bekijk 'Dara' →

Je kunt ze opeten

Stokroosbloemen smaken naar weinig, maar ze staan prachtig op een taart of door een salade. Van jonge blaadjes en van de wortel kun je thee zetten, en met de bloemen kun je stof verven. Ik gebruik ze vooral als ijsblokje: één bloemblaadje in elk vakje van het ijsblokjesbakje en je limonade ziet er in juli uit als een tuinfeest.

Stokrozen zijn planten voor mensen met geduld. Je zaait ze nu of in maart, je wacht een jaar, en dan staan ze er ineens, hoger dan jezelf, tegen de muur. Daarna ben je ze bijna nooit meer kwijt.

Bij de bloemenzaden vind je nog veel meer hoge, zelfzaaiende soorten die zich in hetzelfde soort border thuisvoelen. Een paar daarvan kun je in september zelfs nog rechtstreeks buiten zaaien, dus blader gerust even door het zadenassortiment.

Bekijk alle bloemenzaden →

Assortiment en beschikbaarheid kunnen veranderen.