Agapanthus: blauw in ruil voor één verhuizing per jaar

Er staat een agapanthus op mijn terras die ouder is dan mijn hond. Elke zomer duwt hij die dikke, kaarsrechte stelen omhoog met bovenop een bol van blauwe trompetjes, en elke oktober sjouw ik de pot, zuchtend, naar de schuur. Dat is de hele deal met deze plant: je krijgt de mooiste blauwe bloemen van de nazomer, in ruil voor één verhuizing per jaar.

De Afrikaanse lelie komt uit Zuid-Afrika en is een warmer klimaat gewend. Toch doet hij het in Nederland prima: de groenblijvende soorten in een pot die 's winters naar binnen gaat, de bladverliezende gewoon in de border. Naast het bekende blauw zijn er witte en paarse soorten, met bloemschermen van kogelrond tot trechter- of klokvormig, op stelen van 70 tot 100 cm boven een pol grasachtig blad. Begin oktober is precies het moment om over de winter na te denken, dus daar begin ik.

Nu in oktober: naar binnen vóór de eerste nachtvorst

De groenblijvende agapanthus, en dat is de meeste die je in een pot koopt, verdraagt geen vorst. Na de bloei, in het late najaar en in elk geval vóór de eerste nachtvorst, gaat de pot naar binnen. Aan de kust kan dat soms tot in november wachten, maar ik gok er niet op: zodra er koude nachten worden voorspeld, staat de mijne in de schuur.

De ideale overwintering is bij 5 tot 15 graden, in een serre, een koele bijkeuken of een vorstvrije schuur. Let op het verschil tussen de soorten. De groenblijvende agapanthus houdt zijn blad en moet licht staan. De bladverliezende soorten sterven helemaal af en mogen best in het donker. Water geef ik in de winter maar heel weinig, net genoeg om de dikke wortels niet te laten verschrompelen.

Staat hij te koud, dan zie je dat pas de zomer erna: de plant heeft dan te weinig bloemknoppen kunnen aanleggen. Dus geen onverwarmde garage waar het 's nachts vriest.

Kan hij niet gewoon buiten blijven?

Ja, als je de goede soort kiest. De bladverliezende agapanthus, vooral Agapanthus campanulatus en de kruisingen daarvan zoals de Headbourne-hybriden, verdraagt ongeveer tien graden vorst: het blad sterft in de winter af en de knoppen zitten veilig onder de grond. Die kun je in de volle grond gewoon laten staan, onder een dikke laag stro of dennentakken. Eén voorwaarde is hard: de grond moet in de winter water kwijt kunnen. Niet de kou doodt hem, maar het water dat wekenlang tussen de wortels blijft staan, en dus lukt het op zandgrond vaker dan op de klei in de polder. Daar plant je hem op een verhoogd bed of houd je het bij een pot.

Eén ding moet je hoe dan ook niet doen: hem elk najaar uitgraven en in het voorjaar weer inplanten. Agapanthus heeft een hekel aan verplanten en slaat na zo'n verhuizing meestal een bloeiseizoen over. Kies dus: bladverliezend en blijvend in de grond, of groenblijvend in een pot die je in zijn geheel verplaatst.

Standplaats: warm, zonnig en uit de wind

Geef hem de warmste, meest beschutte plek die je hebt. Een zuidmuur of een terras uit de wind is ideaal. Agapanthus is gevoelig voor wind en droogt snel uit, en wind is er in Nederland genoeg. In warme periodes geef ik ruim water.

Gebruik een goede, kleihoudende grond die vocht vasthoudt, zodat de dikke, vlezige wortels altijd water kunnen trekken. Tegelijk moet de pot gaten hebben waar het overtollige water uit kan, want te nat verdraagt hij net zo min als te droog.

Planten: wortelstok of zaad

Je kunt agapanthus als wortelstok planten of uit zaad kweken. Een gekochte wortelstok moet zo snel mogelijk de grond in, in het voorjaar zodra de nachtvorst voorbij is.

1. Vul de pot met grond en houd genoeg ruimte over voor de dikke wortels, zonder ze te knikken.
2. Maak de grond nat.
3. Zet de wortelstok erin en vul aan met grond.
4. Geef nogmaals water en laat het wegzakken.

In de border gaat het net zo, met de kanttekening over overwinteren van hierboven.

Zaaien is de lange weg. Zaailingen zijn niet kleurecht en het duurt 4 tot 5 jaar voor ze bloeien. Daar staat tegenover dat je zo je eigen kruisingen kunt maken. De zaden rijpen in het najaar aan de plant, dus kijk nu of er bruine zaaddozen tussen de uitgebloeide schermen zitten. Oogst ze en bewaar ze tot het voorjaar.

• Zaai in een dun laagje zaaigrond in potjes.
• Maak de grond licht vochtig.
• Dek af met plastic of glas, zodat het vochtig blijft.
• Zet de potjes op kamertemperatuur.
• Zodra de zaden kiemen, haal je het plastic weg.
• Zet ze licht, maar niet in de volle zon.

Laat de zaailingen een jaar in hun potje staan voor je ze verspeent. Agapanthus houdt niet van verplanten, en jonge wortels moeten eerst sterk genoeg zijn om zo'n verhuizing aan te kunnen. Zodra ze goed groeien, voed je ze door het voorjaar heen tot eind juli.

Water en voeding

Dit is een plant die eet en drinkt. De dikke wortels hebben veel water nodig, en tot de bloei begint moet er flink gevoed worden. Staat hij in een vochthoudende grond, dan is één keer per week water meestal genoeg, in warme en droge periodes vaker. Laat hem nooit uitdrogen, maar ook nooit in een schotel vol water staan.

Voeding geef ik bij elke waterbeurt, vanaf het voorjaar tot eind juli, wanneer de bloei begint. Daarna alleen nog water. Gebruik bijvoorbeeld een tomatenmest met ongeveer twee keer zoveel kalium als stikstof. Te veel stikstof geeft je een prachtige pol blad en nauwelijks bloemen.

Verpotten en delen

Het wortelstelsel groeit hard, dus agapanthus heeft een grote pot nodig. Hij mag best wat krap staan, zolang hij water en voeding krijgt. Maar als de wortels de pot uit beginnen te drukken, is het tijd om te verpotten naar een grotere maat. Delen doe ik ongeveer elke vijf jaar.

Snijd de wortelkluit met een scherp mes of een spade door en zorg dat elk deel scheuten heeft. Plant de delen in nieuwe potten met verse grond, en reken erop dat de gedeelde planten dat jaar wat minder bloeien.

Waarom bloeit mijn agapanthus niet?

• De pot zit helemaal vol wortels en de plant komt water en voeding tekort. Geef een grotere pot en vloeibare voeding bij het gieten.
• Je gebruikt een voeding met te veel stikstof. Dat geeft blad, geen bloemen.
• Hij staat te veel in de schaduw. Verhuis hem naar een zonniger plek.
• Hij heeft te koud overwinterd en heeft daardoor te weinig knoppen kunnen aanleggen.

Hetzelfde effect, maar dan winterhard

Wil je die ronde bloemschermen op lange stelen zonder elk jaar te sjouwen? Plant dan nu, in oktober, sierui. Allium 'Atropurpureum' geeft in het late voorjaar diep paarse bollen op stevige stelen en is gewoon winterhard, ook op klei. Bij mij staan ze in dezelfde border waar in de zomer de agapanthus in pot wordt bijgeschoven: eerst de allium, dan de agapanthus, en het seizoen is rond.

Allium 'Atropurpureum'

Halfbolvormige schermen van 7 tot 10 cm in een kleur die balanceert tussen donker bordeaux en bijna zwartpaars, op stevige, rechtopstaande stelen van 60 tot 70 cm. Het loof trekt tijdens de bloei terug, dus alle aandacht gaat naar de bloemhoofden.

📏 60–70 cm · 🌷 juni

Bekijk 'Atropurpureum' →

Wil je dichter bij het bolronde, luchtige beeld van een agapanthus blijven, kijk dan naar deze twee. Ze komen allebei hoger en houden dezelfde ronde vorm.

Allium 'Ping Pong'

Bijna perfect bolvormige bloemhoofden in zuiver wit op slanke, rechtopstaande stelen van 70 tot 100 cm; de witte bollen lijken boven het bed te zweven. Na de bloei blijven de gedroogde zaadstanden decoratief staan tot diep in de nazomer.

📏 70–100 cm · 🌷 juni en juli

Bekijk 'Ping Pong' →

Allium 'Pink Jewel'

Bolvormige schermen van 8 tot 10 cm in zacht roze met parelmoerglans en groene hartjes, op stevige stelen van rond de 75 cm. Geef haar een zonnige plek in vruchtbare, goed doorlatende grond; konijnen en herten blijven ervan weg.

📏 ca. 75 cm · 🌷 juni en juli · ☀️ zonnige standplaats

Bekijk 'Pink Jewel' →

Agapanthus vraagt dus wat van je: water, voeding, een beschutte plek en één keer per jaar een verhuizing naar binnen. Wat je terugkrijgt is een plant die jaren en jaren meegaat en elke nazomer opnieuw blauw wordt. Die pot sjouw ik met plezier.

Bekijk het hele assortiment →

Assortiment en beschikbaarheid kunnen veranderen.