3 dingen waar een hortensia precies in is: grond, water, schaar

Eind september doen hortensia's iets wat geen andere struik in de tuin kan: de bloemschermen verkleuren van wit en roze naar oudroze, wijnrood en zacht groen, en dat oude, papierachtige gevoel houden ze maandenlang vast. Ik heb er drie tegen de noordkant van de schuur staan, en juist nu, met de eerste dauw erop, zijn ze het mooist.

Hortensia is een dankbare plant, ook voor wie net begint. Maar er zijn een paar dingen waar ze precies in is: de grond, het water en de schaar. Wie die drie snapt, heeft jarenlang plezier van een struik die elk jaar groter wordt. En het najaar is het gunstigste moment om er een te planten, dus daar begin ik.

Welke hortensia's zijn er?

Er zijn veel soorten, maar dit zijn de types die je in Nederlandse tuinen het meest tegenkomt:

• Boerenhortensia (Hydrangea macrophylla): de bekendste, met grote bolvormige schermen in wit, roze of blauw. Goed in de border en in pot, winterhard, en ze bloeit op knoppen die vorig jaar al zijn aangelegd. Een aantal nieuwere selecties bloeit daarnaast ook op scheuten van hetzelfde jaar.
• Pluimhortensia (Hydrangea paniculata): kegelvormige pluimen zoals bij een sering, meestal wit of limoengroen, die later in het seizoen roze kleuren.
• Klimhortensia (Hydrangea petiolaris): witte, platte schermen. Zet haar tegen een muur of schutting waar ze tegenop kan klimmen.
• Sneeuwbalhortensia (Hydrangea arborescens): een wilde groeier met een rijke bloei en grote, bolronde bloemhoofden.
• Eikenbladhortensia (Hydrangea quercifolia): mooi gelobd blad als van een eik en witte kegelvormige bloemen. In het najaar kleurt het blad oranjerood.
• Fluweelhortensia (Hydrangea aspera): fijne lichtlila bloemen in platte schermen, net als bij de klimhortensia.

Hortensia planten: het najaar is ideaal

Je koopt hortensia's meestal bloeiend in pot, of als plant zonder grond aan de wortels. Beide kun je vrijwel het hele jaar door planten; alleen bevroren grond houdt je tegen. Wel bepaalt het seizoen hoeveel werk je eraan hebt. Plant je in het voorjaar, dan vraagt de struik veel water en voeding om aan te slaan. Plant je nu, in de nazomer of het vroege najaar, dan is de grond vochtig en warm en doet het weer het meeste werk voor je.

1. Zet de kluit ongeveer 30 minuten in een emmer water.
2. Graaf een plantgat dat zo groot en diep is dat de bovenkant van de kluit gelijk komt met de grond.
3. Vul het gat voor twee derde met grond en giet het dan vol water.
4. Is het water weggezakt, vul dan de rest op met grond en geef nog een keer water.
5. Druk de grond licht aan met je handen.

Hortensia's staan het liefst in de halfschaduw. Volle zon kan ook, maar dan moet je aan de gieter blijven. Kies bovendien een beschutte plek: de struik is gevoelig voor harde wind, en in Nederland waait het altijd wel ergens. Wil je meer struiken bij elkaar zetten, houd dan rekening met de soort. Sommige worden flink breed als ze de ruimte krijgen; reken op één tot twee planten per vierkante meter.

De juiste grond, en waarom de kleur ervan afhangt

Hortensia is niet zo uitgesproken zuurminnend als een rododendron, maar ze wil wel degelijk licht zure, kalkarme, humusrijke grond en geen kalk. En hier zit een van de leukste eigenaardigheden van de plant: de zuurgraad van de bodem bepaalt de kleur. Zure grond geeft blauwe bloemen, kalkrijke grond roze.

Het gietwater doet ook mee. Een blauwe hortensia die je met kalkrijk kraanwater giet, wordt bleek en schuift langzaam naar roze. Vang daarom regenwater op; dat is sowieso het beste water voor deze plant. Witte en roze hortensia's mogen juist wel kraanwater, dat houdt hun kleur langer vast. Lukt blauw je maar niet, dan bestaat er een blauwmaker op basis van aluminiumsulfaat, en ook met de mest kun je sturen. Daarover hieronder meer.

Wie op kalkrijke grond tuiniert, kan lang proberen om blauw te houden. Bij mij thuis is het na twee zomers altijd weer roze. Ik ben ermee gestopt en vind het inmiddels prima.

Water geven

Alle hortensia's zijn dorstig en willen in vochtige grond staan, zeker het eerste jaar na het planten. Op warme, zonnige dagen geef je liever één keer flink en lang water dan elke dag een scheutje. Maar laat de wortels niet dagenlang in het water staan, dan gaan ze rotten. Het is dus zoeken naar een balans. Steek je vinger in de grond voor je giet; voelt het een paar centimeter diep nog vochtig, wacht dan nog even.

Bemesten

Het beste wat je voor je hortensia kunt doen, is haar in het voorjaar te voeden en in het najaar een laag compost rond de voet te leggen. Stikstof hoort na augustus niet meer in de tuin: dat jaagt de struik nog één keer het blad in vlak voor de vorst. Tijdens de groei en bloei geef je vloeibare mest met weinig stikstof; bevat de mest te veel stikstof, dan maakt de struik blad in plaats van bloemen. Krijgt de plant te weinig voeding, dan zie je dat aan vergelend blad.

Ook de kleur kun je met mest ondersteunen. Voor blauw neem je een speciale hortensiamest: zuur van reactie en met veel meer kalium dan stikstof. Voor roze werkt een basisch reagerende mest beter, en op een neutrale bodem blijven witte hortensia's wit.

Snoeien: liever te weinig dan te veel

Hortensia's hebben geen zware snoei nodig. Snoei alleen als het echt moet, bijvoorbeeld omdat de struik te groot wordt, want elke snoeibeurt kan de bloei van volgend jaar kosten. Een harde snoei maakt de plant bovendien gevoeliger voor vorstschade.

Het moment hangt af van het type. De boerenhortensia bloeit op eindscheuten die vorig jaar zijn gevormd; die snoei je, als het nodig is, in het voorjaar vóór de bloei. De pluimhortensia bloeit op scheuten van hetzelfde jaar en mag dus na de bloei terug. In ons natte klimaat wacht ik daar liever mee tot eind februari of begin maart, zodat de verse snijwonden niet de hele winter openstaan.

De uitgebloeide schermen laat je de hele winter staan. Ze beschermen de knoppen eronder tegen de vorst, en eerlijk gezegd zijn ze in de rijp ook gewoon mooi; vaak drogen ze heel in en houden ze hun vorm en een beetje kleur. Pas in het voorjaar knip je de dorre bloemen en dode takken weg.

Hortensia in pot

De meeste soorten doen het goed in een pot, zolang je maar niet vergeet water te geven. Haal de plant elk voorjaar uit de pot, knip de wortels een beetje terug en geef verse grond, dan blijft ze gezond en gevoed. In de winter verdient een pothortensia extra aandacht: zet haar op een vorstvrije plek of pak de pot helemaal in, anders vriezen de wortels kapot.

De winter door

Veel hortensia's zijn winterhard en komen zonder hulp de winter door; dat geldt voor de boerenhortensia, het meest voorkomende type. Jonge planten en gevoeliger soorten dek je bij vorst af met dennentakken over de grond rond de voet. Onze winters zijn zelden echt streng, maar een gure oostenwind in februari doet meer kwaad dan een week lichte vorst.

Omdat de struik pas laat in het voorjaar in blad komt, is de grond rond de voet in maart nog kaal. Ik plant daar elke herfst een handvol vroege bloembollen tussen: die zijn uitgebloeid tegen de tijd dat de hortensia het licht opeist.

Kies dan wel bollen die van nature onder een struik thuishoren, in de halfschaduw en in humusrijke grond. Deze drie breiden zich daar vanzelf uit tot een tapijt.

Anemone 'Blanda'-mengsel

Een tapijt van stervormige bloemen in blauw, violet, roze en wit rond een stralend geel hart, en met 10 tot 15 cm blijft de knolplant laag. Ze komt uit bosrijke streken, dus onder een bladverliezende struik naturaliseert ze vanzelf.

📏 10–15 cm · ☀️ licht beschaduwd tot zonnig

Bekijk 'Blanda' →

Engelse Boshyacint 'Bluebell'

Sierlijke bloemstengels met vijf tot twaalf violetblauwe klokjes die elegant naar één kant overhangen, en een zoete, licht honingachtige geur. Halfschaduw onder loofbomen is precies haar plek; in een paar jaar staat er een dicht blauw tapijt.

🌷 mei · ☀️ halfschaduw

Bekijk 'Bluebell' →

Scilla bifolia 'Rosea'

Trosjes stervormige bloempjes in verfijnd lichtroze op korte stengels, en een van de allereerste die opengaan als de grond nog koud is. Onder bladverliezende struiken breidt ze zich uit via uitlopers en zelfuitzaai.

📏 10–15 cm · 🌷 maart en april

Bekijk 'Rosea' →

Stekken

De makkelijkste manier is de moederplant delen, of houtige stekken nemen nadat het blad is gevallen. Zet ze in een pot met potgrond. Je kunt ook jonge scheuten knippen en oppotten; die willen een hoge luchtvochtigheid, dus zet er een plastic zak overheen met een paar gaatjes erin. Zodra ze beginnen te groeien, kunnen ze de tuin in.

Problemen herkennen

Geel blad. Vaak een teken van te veel water: de voedingsstoffen in de grond zijn zo verdund dat de plant tekortkomt. Een mestbeurt lost het meestal op. Geel blad kan ook op ijzergebrek wijzen, wat vooral gebeurt als de pH van de grond te hoog is. Meet de grond met een pH-meter.

Geen bloemen. Meestal te weinig voeding, of juist mest met te veel stikstof, waardoor de struik al haar energie in blad heeft gestopt.

Verder zijn de meeste hortensia's stevige planten die weinig last hebben van plagen.

Een hortensia vraagt geen groene vingers, alleen een gieter en geduld met de schaar. Plant haar nu, in de warme najaarsgrond, laat de bloemschermen de winter door staan, en volgende zomer weet je waarom half Nederland er een voor het raam heeft.

Bekijk alle bloembollen →

Assortiment en beschikbaarheid kunnen veranderen.